सामाजिक सञ्जालको बढ्दो प्रभुत्वले युवाहरूको मानसिक प्रक्रिया र तार्किक क्षमतामा ठूलो प्रभावनेपाली समाजमा सामाजिक सञ्जालको बढ्दो प्रभुत्वले युवाहरूको मानसिक प्रक्रिया र तार्किक क्षमतामा ठूलो प्रभाव पारिरहेको छ। आजकल युवाहरू कुनै पनि सूचनाको गहिराइ वा त्यसको स्रोतको आधिकारिकता जाँच नगरी सतही रूपमा प्राप्त जानकारीका आधारमा आफ्नो धारणा बनाउन हतारिन्छन्। यसले गर्दा उनीहरूको स्वतन्त्र रूपमा सोचविचार गर्ने र ठोस निर्णय लिने क्षमतामा ह्रास आइरहेको छ। केवल भाइरल हुने होडबाजी र ‘लाइक’ तथा ‘सेयर’ को संख्याका आधारमा कुनै कुरालाई सत्य मान्नुले समाजमा भ्रम र कुविचारको जग बलियो बनाउँदै लगेको छ।
विशेषगरी सामाजिक सञ्जालका ‘अल्गोरिदम’ हरूले प्रयोगकर्तालाई उनीहरूको रुचिअनुसारका सामग्री मात्र देखाउने हुनाले युवाहरू एउटै प्रकारको घेराभित्र थुनिएका छन्। यसले फरक मत र वास्तविक तथ्यलाई ओझेलमा पार्दै उनीहरूमा एकोहोरो सोच विकास गराएको छ। प्रविधिको यो जालोमा परेर आफ्नै विवेक प्रयोग गर्नुको सट्टा अरूले प्रस्तुत गरेका कृत्रिम र सम्पादित दृश्यहरूलाई नै अन्तिम सत्य ठान्ने प्रवृत्ति निकै घातक देखिएको छ। सूचनालाई विश्लेषण गर्ने भन्दा पनि भावनामा बगेर तुरुन्तै प्रतिक्रिया दिने यो शैलीले व्यक्तिगत निर्णय प्रक्रियालाई मात्र नभई सामाजिक सद्भावलाई समेत कमजोर बनाउँदै लगेको छ।
त्यसैले वर्तमान समयमा डिजिटल साक्षरता केवल प्राविधिक ज्ञानमा मात्र सीमित नभई सूचनालाई पर्गेल्ने कलाका रूपमा विकास हुन जरुरी छ। युवाहरूले कुनै पनि कुरा पत्याउनु अघि त्यसको पछाडिको तर्क र प्रमाण खोज्ने बानी बसाल्नुपर्छ। जबसम्म युवापुस्तामा आलोचनात्मक चेतको विकास हुँदैन, तबसम्म सामाजिक सञ्जालले फैलाउने कुविचार र भ्रमपूर्ण सूचनाको प्रभाव परिरहनेछ। अन्ततः सही र गलत छुट्ट्याउन सक्ने क्षमताले मात्र युवाहरूलाई प्रविधिको दास बन्नबाट जोगाएर एक सचेत नागरिकका रूपमा स्थापित गर्न सक्छ।
